تحلیلی بر مدیریت اراضی کشاورزی در شرکت‏های سهامی زراعی ایران: چالش‌ها و تنگناها

نوع مقاله: علمی ترویجی

نویسندگان

1 استادیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان ، ملاثانی، ایران.

2 دانش‏ آموخته دکتری توسعه کشاورزی، گروه مدیریت و توسعه کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.

چکیده

 
مفهوم مدیریت نظام‌های بهره‌برداری در شرکت‏های سهامی زراعی در ایران به‌ ویژه پس از اجرای قانون اصلاحات ارضی در ابتدای دهه 40 مورد توجه قرار گرفته و به تدریج به یکی از ارکان برنامه‌های توسعه پایدار کشاورزی تبدیل شده است. خردی و پراکندگی اراضی کشاورزی و خلاء مدیریت تولید در غیاب عمده مالکین، موجب از هم گسیختگی ساختار تولید و مدیریت بخش وسیعی از اراضی کشاورزی شد. حال با توجه به عوامل مختلف خردی و پراکندگی اراضی کشاورزی از جمله ارث اسلامی بایستی تمهیداتی اساسی برای ساماندهی مالکیت و کاربری اراضی کشاورزی در نظر گرفته شود. بنابراین شرکت‌های سهامی زراعی به منظور تجمیع قطعات خرد و پراکنده و جلوگیری از خرد شدن و تقسیم اراضی کشاورزی به قطعات کوچک غیراقتصادی، افزایش میزان سطح زیرکشت کشور، بهبود بهره‏وری اراضی کشاورزی، فراهم نمودن موجبات افزایش تولید و درآمد سرانه کشاورزان و آشنا نمودن کشاورزان با فناوری‏های نوین به‌وجود آمد. بر این اساس این بررسی با هدف تحلیل ساماندهی اراضی کشاورزی در شرکت‏های سهامی زراعی به صورت مروری انجام شده و چالش‌ها و تنگناها در این زمینه مورد واکاوی قرار گرفتند. نتایج این بررسی نشان داد که چالش‏های مدیریت شرکت‏های سهامی زراعی شامل بستگی شرکت به توانایی و صحت عمل یک مدیرعامل، فقدان انگیزه مالی برای کارکنان شرکتها که اغلب حقوق ثابتی داشتند، فقدان امکانات برای پرورش استعدادهای مدیریتی و کارآفرین دهقانان، تحمیل الگوهای کشت از طرف مدیران بالادستی بدون توجه به شرایط منطقهای که به خسارات فراوانی منجر میشد که ناشی از عدم تطبیق محصولات کاشته شده با اقلیم منطقه بود، کمبود مدیران با تجربه کافی به‏علاوه کمبود حقوق و مسئله مسکن سبب میشد که مدیران موجود در شرکتها نیز بیش از سه تا چهار سال در این شرکتها دوام نیاورند. نتایج این بررسی می‏تواند مدیران کشاورزی و ارگان‏های ذیربط قرار گیرد بنابراین پیشنهاد می‏شود سازمان مرکزی تعاون روستایی با اتخاذ راهبردهای متناسب و با رفع چالش‏ها و تنگناهای مورد نظر مسیر توسعه این شرکت‏ها را هموار نماید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of Farm Land Management in Iranian Agricultural Corporations: Challenges and Problems

نویسندگان [English]

  • Moslem Savari 1
  • Mohammad Shokati Amghani 2
1 Assistant Professor, Department of Agricultural Extension and Education, Agricultural Sciences and Natural Resources University of Khuzestan, Mollasani, Iran.
2 PhD Graduate of Agricultural Development, Department of Agricultural Development and Management, Faculty of Agricultural Economics & Development, University of Tehran, Karaj, Iran
چکیده [English]

The concept of farm management systems in Iran especially that of Farm Corporation, dates back to the land reform of the early 1960s and has eversince formed a major cornerstone of all sustainable agricultural development plans. Fragmentation and dispersion of farm lands along with the lack of effective farm production management systems due to the absence of major landlords have led to the disruption of farm production and management systems over a major portion of agricultural lands in Iran. The need is now urgent for provisions to reorder the ownership of farm lands that broke down into small parcels and to restore land uses that changed over time due to such factors as property inheritance. Farm corporations have emerged as tools to aggregate such small fragmented parcels of land into large productive units, prevent the division of agricultural lands into small non-economic plots, increase the area under cultivation, improve agricultural productivity, enhance farm yields, eke out farmer per capita income, and acquaint farmers with modern farm technologies. The present study is a literature review aimed at developing solution(s) for reorganizing small agricultural land parcels into agricultural corporations and to investigate the associated challenges and problems. It was found the challenges such corporations commonly face include their reliance on the capabilities and proper actions of a single individual as the CEO, lack of financial incentives for employees due to their fixed pays, the absence of opportunities for nurturing farmer managerial and entrepreneurial talents, wrong decisions on crop patterns made by top managers with no heed paid to local conditions which often lead to great losses due to mismatches between cultivated crops and local limitations, nonexistence of qualified managers, and the low service life (usually not more than 2 to 3 years) of managers who abandon their jobs due to insufficient compensation often accompanied by the housing problem. Based on these findings, it is suggested that the Central Rural Cooperative Organization adopt appropriate strategies that facilitate the development of agricultural corporations by addressing the challenges cited above.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Farm Corporation
  • Land fragmentation
  • Land consolidation
  • Land Reorganization
  • Land management
  1. ازکیا، م (1387). جامعه­شناسی توسعه و توسعه‍نیافتگی روستایی ایران. تهران: انتشارات اطلاعات.
  2. اشرف، ا (1361). دهقانان، زمین و انقلاب: مجموعه کتاب آگاه، مسایل اراضی و دهقانی. تهران: انتشارات‍آگاه.
  3. بی‏نام (1393). وضعیت شرکت‏های سهامی زراعی از گذشته تا به امروز. ماهنامه غذا، دام و کشاورزی (غدک). شماره 79، ص 28. تهران
  4. توکلی، ج (1384). درآمدی بر نظام‍های بهره‍برداری کشاورزی و نقش مشارکت در توسعه آن‍ها. تهران: معاونت ترویج و نظام بهره‍برداری، وزارت جهاد کشاورزی.
  5. جمشیدی، ع ر، امینی، ا م (1391). عوامل مؤثر بر پذیرش و اجرای طرح یکپارچه‌سازی اراضی کشاورزی در استان ایلام، فصلنامه مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، سال دوم، شماره هفتم، بهار 1391، صص 118-103.
  6. ساریخانی، ن (1384). شرکت‏های سهامی زراعی در راه احیا، ماهنامه جهاد، س 25، ش 269، صص 43-50.
  7. سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران (1397). اساسنامه شرکت‏های سهامی زراعی. www.corc.ir
  8. سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران (1397). بسته نظام‏های بهره‏برداری دربرنامه ششم توسعه بخش کشاورزی، دفتر نظام‏های بهره‏برداری. تهران
  9. شعبانعلی فمی، ح، قاسمی، ج، محمدزاده نصرآبادی، م (1388). نظام‏های کشاورزی پایدار. مروری بر رویکردهای غالی. موسسه فرهنگی منادی تربیت، چاپ اول، تهران
  10. شوکتی آمقانی، م، کلانتری، خ، اسدی، ع و شعبانعلی فمی، ح (1397الف). مروری بر وضعیت خردی و پراکندگی اراضی کشاورزی در جهان و ایران. مجله مدیریت اراضی، دوره 6.1، شماره 1، بهار و تابستان 1397، صفحه 63-82.
  11. شوکتی آمقانی، م، کلانتری، خ، اسدی، ع و شعبانعلی فمی، ح (1397ب). بررسی عوامل مؤثر بر خردی و پراکندگی اراضی کشاورزی در استان آذربایجان شرقی. مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 49، شماره 3، پاییز 1397، صفحه 487-508.
  12. صندوق مطالعاتی نظام‏های بهره‏برداری ایران (۱۳۷۲). شرکت‏های سهامی زراعی. تهران، صندوق مطالعاتی نظام‏های بهره‏برداری ایران، معاونت امور واحدهای تولیدی و کشت و صنعت ها وزارت کشاورزی، ج ۳ .
  13. عبادی، م ع (1385). حقوق تجارت، انتشارات گنج دانش. ترمینولوژی حقوق، چاپ پانزدهم.
  14. عبداللهی، م (1377). نظام‏های بهره‏برداری کشاورزی در ایران. توصیف و تبیین وضعیت گذشته و حال و دور نمای آن‏ها در آینده، وزارت کشاورزی، معاونت امور نظام بهره‏برداری، دفتر طراحی نظام بهره‏برداری.
  15. علی‏نژاد، م (1393). شرکت‏های سهامی زراعی و تعاونی تولید از انحلال تا احیا. ماهنامه غذا و کشاورزی، سال یازدهم، شماره 112.
  16. کلانتری، خ (1389). جامعه‏شناسی روستایی، انتشارات دانشگاه پیام نور.
  17. کلانتری، خ؛ موحد محمدی، ح (1394). شرکت‏های سهامی زراعی، دانشنامه تعاون، جلد دوم، صص 757-760.
  18. محمدی، ف؛ امیدواری، م، زرنگار، ح ر (1385). گزارش گردهمایی هم‏اندیشی بررسی راه‏کارهای احیای شرکت‏های سهامی زراعی در بخش کشاورزی. وبلاگ شخصی آقای حمیدرضا زرنگار. http://www.hzarnegar.blogfa.com/1389/11
  19. نجفی، ا (۱۳۸۳). نگاهی اجمالی به تاریخچه شرکت‏های سهامی زراعی، وزارت جهاد کشاورزی معاونت ترویج و نظام‏های ‏بهره برداری، دفتر امور شرکت‏های تعاونی تولید و خرد و دهقانی.
  20. نعمتی‏زاده، م ر (1388). نقش شرکت‏های سهامی زراعی در یکپارچگی اراضی، ماهنامه دامپروران، سال دوازدهم، شماره 111.
  21. وبسایت رسمی مجلس شورای اسلامی (1398). قانون تشکیل شرکت‏های سهامی زراعی. https://www.parliran.ir
  22. وزارت تعاون و امور روستاها (۱۳۵۲). قانون تشکیل شرکت‏های سهامی زراعی, تهران, وزارت تعاون و امور روستاها.
  23. Nguyen, T. Cheng, E. & Findlay, C. (1996). Land fragmentation and farm productivity in China in the 1990. China Economic Review, 7(2), 169-180.
  24. Demetriou, D. (2013). The development of an integrated planning and decision support system (IPDSS) for land consolidation. Springer Science & Business Media.